دکتر مجتبی جهانیفر درباره تداوم آموزش با وجود جنگ، اظهارکرد: خوزستان، سرزمین ایستادگی، بار دیگر نشان داده که آتش جنگ نمیتواند چراغ دانش را خاموش کند. دانشگاه شهید چمران اهواز از با آغاز جنگ تحمیلی سوم، به جای انفعال، تدبیر و به جای توقف، تداوم خردمندانه آموزش غیرحضوری را برگزید. در این شرایط، هر کلاس مجازی سنگری برای پاسداری از فردای کشور است. باور ما بر این است که آموزش در بحران، تنها انتقال محتوا نیست، بلکه پاسداری از روح یک نسل و حفظ پیوند آنها با آیندهای روشنتر برای میهن عزیزمان است.
چالشهای روانی و ضرورت تغییر رویکرد
او افزود: در شرایط جنگی، نخستین چیزی که آسیب میبیند، ذهن آمادۀ یادگیری است. در این روزها نگرانی برای میهن، خانواده و فردا، میتواند تمرکز، حافظۀ کوتاهمدت و قدرت تحلیل را کاهش دهد. با شروع و تداوم جنگ نشانههایی چون بیخوابی، تحریکپذیری، احساس سستی برای دانشجویان و فرسودگی شغلی در اساتید دیده میشود. در چنین فضایی، انتظار برگزاری کلاسها و آزمونها به شیوه عادی، غیرمنصفانه است، اما چه باید کرد؟ پاسخ روشن است: آموزش غیرحضوری منعطف و سنجش حمایتگر که در آن “تداوم حضور” بر “نمرهآوری” اولویت دارد.
فرصتها و محدودیتهای آموزش مجازی در جنگ
دانشیار گروه علوم تربیتی دانشگاه شهید چمران اهواز گفت: آموزش مجازی در این روزهای سخت یک ضرورت است و دو فرصت کلیدی فراهم میکند؛ امنیت جانی (اجتناب از تردد در مسیرهای ناامن) و انعطاف زمانی (یادگیری در ساعات آرامش روانی)، اما محدودیتهایی چون قطعی اینترنت و برق، نابرابری در دسترسی به سختافزار و انزوای عاطفی و دوری از محیط دانشگاه نیز وجود دارد. بنابراین تنها برگزاری کلاس آنلاین کافی نیست؛ بلکه نوع آموزش باید با وضعیت روانی دانشجویان و اساتید هماهنگ شود.
پیوند آموزش و سنجش؛ ایجاد چارچوب یکپارچه
او عنوان کرد: در شرایط عادی به دنبال همسویی اهداف آموزشی، فعالیتهای یادگیری و روشهای سنجش هستیم؛ در بحرانهایی مثل جنگ این همسویی حیاتیتر میشود. این روزها سنجش سنتی با زمان محدود و نمرهگذاری دقیق، عامل درماندگی است. هدف از سنجش در این دوران، باید اطمینان از تداوم یادگیری باشد، نه رتبهبندی. بنابراین: اگر هدف درک مفاهیم پایه است: محتوای متنی سبک، فایل صوتی فشرده و آزمونکهای خودسنجی بدون نمره راهگشا است. اگر هدف تحلیل و حل مسئله است: مطالعۀ موردی مرتبط با موضوع و سنجش از طریق تحلیل سناریوی واقعی یا گزارشهای بازاندیشانه پیشنهادهای مطلوبی هستند و اصل کلیدی این است که سنجش نباید چیزی را بسنجد که در آموزش فرصت تمرین و بازخورد آن فراهم نشده باشد.
ارائه محتوای آفلاین و کمحجم؛ خردکردن محتوا به واحدهای کوتاه
جهانیفر ادامه داد: شروع جلسات با جملات همدلانه میتواند ضمن ایجاد تجربههای جذاب برای یادگیری، موجب دلگرمی و انگیزه بیشتر شود. تکالیف با مهلت شناور، امکان ارسال از کانالهای متنوع، جایگزینی آزمونهای پراسترس و پایانی با ارزیابیهای تکوینی و بازخوردمحور، استفاده از چکلیست کیفی(ارائه بازخورد) به جای نمره دقیق، سنجش فرآیند و فرآورده یادگیری را با کیفیتتر و راحتتر میکند. ضمن اینکه ارائه محتوای چندمسیره(متن برای همه، ویدیو برای افراد دارای اینترنت پرسرعت) و پذیرش فرمتهای مختلف تکلیف (قلموکاغذ، عکس، صوت) هم کاربردی است و هم به عدالت آموزشی نزدیکتر است.
او خاطرنشان کرد: در زیستبوم پرتلاطم آموزش دوران جنگ، تداوم یادگیری و حفظ سلامت روان تنها در گرو تعامل هوشمندانه و همدلانه سه ضلع اصلی دانشگاه محقق میشود؛ اعضای هیئت علمی بهعنوان راهبران این مسیر، با بهکارگیری اصول طراحی معکوس در شرایط اضطراری، نخست مهمترین پیامد یادگیری را تعریف کرده، سپس شیوهی سنجش حمایتگر را تعیین میکنند و در نهایت فعالیتهای آموزشی سبک و کمفشار را طراحی مینمایند، فرآیندی که در آن بازخورد بهموقع، راهبردی و توأم با همدلی، نهتنها شکاف فضای مجازی را پر میکند، بلکه بهمثابه لنگرگاهی روانی، انگیزه و عاملیت دانشجویان را در برابر آشفتگیهای بیرونی حفظ مینماید. در سوی دیگر، دانشجویان با پذیرش کنشگری فعال، یادگیری را از طریق خودارزیابی مستمر و توانایی تبیین مفاهیم به زبان شخصی، درونیسازی کرده، با مستندسازی صادقانه مسیر مطالعه و چالشهای دسترسی، فرآیند رشد خود را شفاف میسازند و با ارتباط پیشدستانه با اساتید در مواجهه با موانع زیرساختی یا روانی، از انفعال خارج شده و شریکی مسئولیتپذیر در چرخه آموزش میشوند. همزمان، مدیریت دانشگاه بهعنوان
تسهیلگر ساختاری، با تخصیص منابع برای تأمین دسترسی عادلانه به اینترنت و تجهیزات
دانشیار گروه علوم تربیتی دانشگاه شهید چمران اهواز گفت: فعالسازی خطوط مشاوره تخصصی روانشناختی، و ایجاد فضاهای مجازی همفکری برای تبادل تجربههای تابآورانهی تدریس، بستر امن و عادلانهای را فراهم میآورد تا این مثلث تعاملی، نه تحت فشار بحران، که بر پایهی همبستگی آکادمیک و مراقبت روانی استوار بماند و در نهایت، تلفیق راهبری خردمندانه اساتید، مشارکت مسئولانه دانشجویان و پشتیبانی نهادی مدیریت، چارچوبی یکپارچه و تابآور میسازد که در آن آموزش و سنجش، نه بهعنوان فرآیندهایی مجزا، بلکه بهمثابه کنشی جمعی برای صیانت از کرامت انسانی و تداوم چرخه دانش در سختترین روزها تجلی مییابد.
