این روش اگرچه در کوتاهمدت آسان به نظر میرسد اما پیامدهای جبرانناپذیری برای محیط زیست، سلامت عمومی و خود منابع کشاورزی به همراه دارد. از منظر قانونی، این عمل نه تنها یک تخلف زیستمحیطی بلکه یک جرم و تهدید علیه بهداشت عمومی محسوب میشود.
محمدرضا جهانبان، کارشناس حقوقی ادارهکل حفاظت محیط زیست خوزستان در گفتوگو با ایسنا با اشاره به ابعاد زیستمحیطی و آسیبهای ناشی از سوزاندن بقایای گیاهی اظهار کرد: سوزاندن کاه و کلش در مزارع، آثار تخریبی گستردهای بر اکوسیستم وارد میکند؛ آتشسوزی بقایا، مواد آلی و ارزشمند خاک را که حاصل سالها فعالیت بیولوژیکی است، به کلی نابود میکند و این امر منجر به افزایش شوری خاک زراعی، کاهش حاصلخیزی و در بلندمدت بیابانزایی میشود.
وی افزود: همچنین دود حاصل از سوزاندن بقایا، حاوی ذرات معلق و گازهای سمی است که به طور مستقیم موجب بروز و تشدید بیماریهای تنفسی در ساکنان مناطق همجوار زمینهای کشاورزی میشود.
تخریب سرمایههای کشاورزی در پی سوزاندن کاه و کلش
جهانبان گفت: کاه و کلش در صورت مدیریت صحیح، منبع ارزشمندی برای تامین علوفه دام، تهیه کمپوست و تولید کودهای آلی است. سوزاندن آنها به معنای اتلاف این سرمایه و وابستگی بیشتر به کودهای شیمیایی است.
وی در ادامه با بیان اینکه سوزاندن مزارع موجب از بین رفتن نقش حفاظتی بقایای محصولات میشود، ادامه داد: بقایای گیاهی به عنوان یک مالچ طبیعی عمل میکنند، فرسایش آبی و بادی خاک را کاهش میدهند، از هدررفت آب جلوگیری و دمای خاک را تعدیل میکنند. با سوزاندن آنها، این کارکردهای حیاتی به کلی حذف میشود.
ادله حقوقی و قوانین جرمانگار سوزاندن بقایای گیاهی
کارشناس حقوقی ادارهکل حفاظت محیط زیست خوزستان، درباره جنبههای حقوقی و زیستمحیطی ممنوعیت سوزاندن بقایای گیاهی و کاه و کلش در مزارع کشاورزی خوزستان گفت: قانونگذار ایرانی با آگاهی از این آسیبها، سوزاندن بقایای گیاهی در مزارع را جرم و تخلف شناخته است. بر اساس اطلاعات موجود از سوی معاونت محیط زیست انسانی خوزستان، به استناد ماده ۶۸۸ قانون مجازات اسلامی، آتش زدن بقایای گیاهی به دلیل ایجاد آلودگی و بیماریهای تنفسی، تهدید علیه بهداشت عمومی محسوب میشود و جرم است.
وی با اشاره به جرم تخلف از قوانین حفاظت از منابع طبیعی اضافه کرد: با استناد به ماده ۴۵ قانون حفاظت از جنگلها و مراتع، این عمل غیرمجاز است و مشمول مقررات حمایتی از عرصههای طبیعی میشود.
جهانبان، درباره ممنوعیت قوانین درباره پسماند، محیط زیست و هوای پاک بیان کرد: مجموعه موادی از قوانین مختلف، این عمل را ممنوع اعلام کردهاند؛ طبق مواد ۱، ۴، ۶، ۹، ۱۱، ۱۵، ۱۶، ۱۸، ۱۹ و ۲۱ قانون مدیریت پسماند، سوزاندن بقایای گیاهی به عنوان نوعی پسماند غیرمجاز تلقی میشود و مدیریت آن باید با روشهای اصولی(مانند خرد کردن یا کمپوست) انجام شود.
وی افزود: در موارد ۹، ۱۱ و ۱۲ قانون حفاظت و بهسازی محیط زیست آمده که آلوده کردن هوا و تخریب خاک از طریق سوزاندن بقایا، مصداق بارز تخریب محیط زیست و ممنوع است. همچننی بر اساس ماده ۲۰ قانون هوای پاک، هرگونه سوزاندن بقایای کشاورزی در فضای باز که منجر به انتشار آلایندهها و وارونگی هوا شود، تخلف محسوب میشود.
کارشناس حقوقی ادارهکل حفاظت محیط زیست خوزستان، درباره مجازات قانونی این تخلف بیان کرد: طبق اطلاعات مندرج، متخلفان از این ممنوعیتها، «حسب مورد به جزای نقدی درجه شش» محکوم میشوند. جزای نقدی درجه شش بر اساس قانون مجازات اسلامی جرایم نسبتا سنگینی را شامل میشود که برای بازدارندگی از این عمل طراحی شده است.
وی عنوان کرد: در حالی که سوزاندن بقایای گیاهی یک جرم و تخلف با مجازات نقدی درجه شش است، روشهای جایگزین ایمن و اقتصادی نیز وجود دارد. استفاده از مواد تجزیهکننده(کودهای بیولوژیک)، دستگاههای خردکننده بقایا، جمعآوری کلش برای تهیه کمپوست یا علوفه دام و نیز تولید فرآوردههایی با ارزش افزوده بالا مانند کاغذ و مواد سلولزی، راهکارهایی هستند که هم با قانون هماهنگ هستند و هم به رونق اقتصادی و حفظ سلامت خاک و هوا منجر میشوند.
جهانبان در ادامه گفت: همکاری همه کشاورزان و باغداران خوزستان در اجرای قانون و جلوگیری از این عمل، برای حفظ سلامت عمومی و منابع پایه تولید ضرورتی انکارناپذیر است.
