صنایع خوزستان باید خود را بخشی از راهحل مدیریت منابع آب بدانند
خرمیان به صنایع بزرگ استان اشاره و خاطرنشان کرد: استانی که میزبان صنایع نفت، گاز، پتروشیمی، فولاد، نیروگاهها و سایر فعالیتهای بزرگ صنعتی است، دیگر نمیتواند با الگوهای سنتی مصرف آب اداره شود. نخستین اقدام ضروری در این بخش، استقرار نظام دقیق حسابرسی و ممیزی آب است. هر صنعت باید بهطور شفاف بداند در کدام فرآیندها، با چه کیفیتی و به چه میزان آب مصرف میکند و در چه بخشهایی امکان کاهش، اصلاح یا بازچرخانی وجود دارد.
وی در ادامه استفاده مجدد از آب در چرخههای داخلی صنعت، بازچرخانی پساب فرآیندی، بهبود عملکرد سیستمهای خنککننده، کاهش نشت و اتلاف و جایگزینی آب خام با پساب تصفیهشده در مصارف غیرحساس را از مهمترین اقدامات مورد نیاز در صنایع استان برشمرد و بیان کرد: در شرایط فعلی، استفاده از آب باکیفیت برای مصارفی که میتواند با منابع جایگزین تامین شود، از نظر مدیریتی قابل دفاع نیست. همچنین لازم است شاخص شدت مصرف آب در صنایع تعریف و پایش شود تا هر واحد صنعتی نسبت به میزان مصرف خود به ازای هر واحد تولید پاسخگو باشد. در مجموع، صنعت در خوزستان باید خود را بخشی از راهحل مدیریت منابع آب بداند، نه صرفاً یکی از مصرفکنندگان آن.
سه عامل موثر در حوزه بازچرخانی آب
عضو هیات علمی دانشکده مهندسی آب و محیط زیست دانشگاه شهید چمران اهواز در خصوص فناوریهای بازیافت و استفاده مجدد از آب در صنایع استان گفت: فناوریهایی مانند اسمز معکوس، اولترافیلتراسیون، نانوفیلتراسیون، تصفیه پیشرفته شیمیایی و بیولوژیکی و طراحی مدارهای بسته مصرف آب، امروزه در بسیاری از صنایع دنیا و تا حدی در کشور ما تجربه شدهاند. در خوزستان نیز با توجه به حجم بالای مصرف آب در بخش صنعت، توسعه این فناوریها میتواند بسیار موثر باشد.
خرمیان با بیان اینکه توسعه این فناوریها فقط به نصب تجهیزات محدود نمیشود، اظهار کرد: یکی از چالشهای اصلی، هزینه اولیه نسبتاً بالا برای سرمایهگذاری است. چالش دیگر، بهرهبرداری و نگهداری مستمر و تخصصی از این سامانههاست، زیرا بسیاری از سیستمها در صورتی که بهدرستی مدیریت نشوند، بازدهی مورد انتظار را نخواهند داشت. همچنین در برخی صنایع، کیفیت پساب متغیر است و این موضوع طراحی و بهرهبرداری را پیچیدهتر میکند. از سوی دیگر، تا زمانی که برداشت آب خام برای برخی مصرفکنندگان ارزانتر از تصفیه و بازچرخانی تمام شود، انگیزه اقتصادی لازم برای اصلاح سریع شکل نمیگیرد. موفقیت در این حوزه نیازمند تلفیق سه عامل اصلی است: فناوری مناسب، مشوق و الزام اقتصادی و نظارت موثر.
هزینه بالای اجرای اولیه، نخستین چالش در استفاده از سیستمهای آبیاری مدرن
وی در خصوص استفاده از سیستمهای آبیاری مدرن در کشاورزی خوزستان گفت: در افکار عمومی گاهی این تصور وجود دارد که صرفا نصب یک سامانه نوین آبیاری، بهطور خودکار مصرف آب را کاهش میدهد و مساله را حل میکند، در حالی که در عمل، موفقیت این سامانهها به عوامل متعددی وابسته است. نخستین چالش، هزینه بالای اجرای اولیه است که برای بسیاری از کشاورزان، بهویژه بهرهبرداران کوچک و متوسط، مانع جدی محسوب میشود.
خرمیان ادامه داد: خوزستان از نظر بافت خاک، کیفیت آب، شوری، اندازه قطعات، نوع محصول و الگوی بهرهبرداری تنوع زیادی دارد و به همین دلیل، همه روشهای نوین آبیاری در همه نقاط استان به یک اندازه کارآمد نیستند. همچنین برخی سامانهها به دلیل کیفیت نامناسب آب یا وجود رسوب و شوری، با مشکلات فنی مانند گرفتگی و افت عملکرد مواجه میشوند. از سوی دیگر، نگهداری، تعمیرات و خدمات پس از فروش نیز در موفقیت این سیستمها بسیار مهم است. اگر کشاورز پس از نصب تجهیزات، آموزش کافی نبیند یا دسترسی مناسبی به خدمات پشتیبانی نداشته باشد، ممکن است سامانه به مرور از کارایی لازم خارج شود. بنابراین، آبیاری مدرن در خوزستان باید بهعنوان یک بسته کامل شامل انتخاب درست فناوری، آموزش، پشتیبانی، تامین مالی و مدیریت مزرعه و نه صرفاً یک تجهیز فنی دیده شود.
